Dlaczego strajk?
Krótka historia strajku
Dokumenty archiwalne


Wystawy
Plakat
Galeria zdjęć


Strajk okupacyjny łódzkich uczelni trwał od 21 stycznia do 18 lutego 1981 r. Poprzedziło go "Solidarne Czekanie" studentów Wydziału Prawa i Administracji UŁ, rozpoczęte 6 stycznia. Od 7 do 11 stycznia "Solidarne Czekanie" odbywało się na czterech innych wydziałach UŁ. Podczas tych akcji studenci całodobowo okupowali budynki, oczekując na rozmowy z Rektorem Romualdem Skowrońskim. Zajęcia dydaktyczne odbywały się normalnie. Zgłoszono postulaty dotyczące odnowy uczelni oraz spraw ogólnospołecznych. Po fiasku rozmów z Rektorem, 11 stycznia, studenci ogłosili "Gotowość Protestacyjną", oczekując na przyjazd delegacji rządowej.
21 stycznia przyjeżdżają do Łodzi przedstawiciele Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, pod przewodnictwem wiceministra Stanisława Czajki. Rokowania odbywają się w gmachu Filologii Polskiej i Angielskiej, przy al. Kościuszki 65. Ekspertami studentów są prawnicy związani z opozycją - Karol Głogowski i Tadeusz Grabowski. Po 6 godzinach negocjacji, wobec nieustępliwego stanowiska komisji resortowej, zwłaszcza braku zgody na likwidację obowiązku nauki języka rosyjskiego, Studencki Komitet Jedności ogłasza strajk okupacyjny na Uniwersytecie Łódzkim. Przewodniczącym komitetu strajkowego na Wydziale Filologicznym zostaje Wojciech Dyniak. Rozpoczyna się kolejne oczekiwanie na przyjazd kompetentnej komisji rządowej. Do strajku przyłączają się: Politechnika Łódzka, Akademia Medyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych. Strajkujących wspiera Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna. Łącznie strajkuje ok. 10 tysięcy studentów.

Strajkujący żądają m. in. (zob. Szczegółowe postulaty (...) opracowane przez MKP):
- udziału studentów w ciałach kolegialnych uczelni w proporcji 1/3,
- samodzielności programowej uczelni,
- wprowadzenia obowiązkowego kursu historii filozofii,
- zniesienia przymusu nauczania języka rosyjskiego i przedmiotów indoktrynacyjnych,
- wydłużenia czasu trwania studiów do pięciu lat,
- zmian w organizacji szkolenia wojskowego,
- uniezależnienia możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez studenta od decyzji władz uczelni,
- zwiększenia nakładu podręczników i publikacji naukowych,
- zniesienia cenzury w wydawnictwach naukowych i działalności artystycznej,
- dostępu do zakazanych dzieł kultury,
- swobody działania dla wydawnictw niezależnych,
- prawa do swobodnego wyjazdu za granicę,
- zniesienia tzw. nomenklatury,
- prawa do obchodzenia rocznic upamiętniających wydarzenia historyczne o wielkim znaczeniu dla Narodu Polskiego,
- opracowania nowych podręczników do nauki historii zawieraj±cych prawdę historyczną,
- zaprzestania represji wobec działaczy opozycji,
- uwolnienia więźniów politycznych,
- powołania komisji sejmowej do zbadania nadużyć popełnionych przez Milicję Obywatelską i Służbę Bezpieczeństwa.
- ukarania winnych brutalnego stłumienia protestów robotniczych w grudniu 1970 r.,
- rejestracji NZS.
29 stycznia przyjeżdża do Łodzi Komisja Międzyresortowa, której przewodniczy prof. dr hab. Janusz Górski - Minister Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki. W skład Komisji wchodzą ponadto:
- prof. dr hab. Stanisław Czajka - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki,
- dr Władysław Loranc - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Sztuki,
- generał dywizji dr Antoni Jasiński - Zastępca Sztabu Generalnego Wojska Polskiego,
- doc. dr hab. Stanisław Orzeszyna - Dyrektor Departamentu w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej,
- mgr Lesław Gmytrasiewicz - Dyrektor Departamentu w Ministerstwie Sprawiedliwości,
- mgr inż. Eugeniusz Pietrasik - Dyrektor Departamentu w Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki,
- mgr Józef Roszczyk, płk Aleksy Sułek, mgr Anna Wróbel - wicedyrektorzy departamentów w Ministerstwie Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki.
W imieniu strajkujących rokowania prowadzi Międzyuczelniana Komisja Porozumiewawcza,
w skład której wchodzą studenci:
- Uniwersytetu Łódzkiego - Maciej Maciejewski, Marek Perliński, Wojciech Walczak, Wiesław Potoczny, Marcin Sobieszczański,
- Politechniki Łódzkiej - Andrzej Bolanowski, Piotr Kociołek,
- Akademii Medycznej - Stanisław Nowak, Krzysztof Szaflik,
- Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej - Jan Przybylski, Radosław Ĺťurawski.
3 lutego studenci zaprosili w charakterze konsultantów pracowników naukowych (zob. Komunikat 75 Centralnego Strajkowego Biura Prasowego).


Trudne, pełne dramatycznych chwil, rokowania kończą się sukcesem studentów. POROZUMIENIE ŁÓDZKIE zapewnia autonomię wyższym uczelniom. Ten sukces nie byłby możliwy bez poparcia Solidarności (zob. Oświadczenie NSZZ "Solidarność" z dnia 29.01.1981 r.) i mieszkańców Łodzi, którzy wsparli strajkujących. Wyżywienie 10 tysięcy ludzi w czasach pustych półek sklepowych nie było proste. Wielka determinacja i zdolności organizacyjne strajkujących umożliwiły przetrwanie trudnych chwil.


Znaczenie strajku łódzkiego trudno przecenić. W Kalendarium MSW, powstałym w 1989 r. (IPN BU MSW II 362), wymieniony jest jako jedna z 10 przesłanek wprowadzenia stanu wojennego. Komuniści wiedzieli, że podpisując POROZUMIENIE ŁÓDZKIE, tracą kontrolę nad sferą kształtującą świadomość.
Strajk łódzki nie jest szerzej znany. Opracowania historyczne, dotycz±ce historii najnowszej, ledwie o nim wspominają. A przecież był to jedyny i zwycięski strajk inteligencki o wolność myśli, wolność nauki, dostęp do kultury tworzącej tożsamość narodową Polaków. Mamy nadzieję, że obchody 25-lcia tamtych wydarzeń, zmienią ten stan rzeczy.

Opracowania nt. łódzkiego strajku:
Strajk studentów łódzkich '81 w świetle analiz socjologicznych. Praca zbiorowa pod red. Jana Lutyńskiego. Polskie Towarzystwo Socjologiczne, Warszawa 1988.
Roman Kowalczyk, Studenci '81. Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2000.
Opracowali Edward Chudzik, Wojciech Hempel - 2006r.